Wyszukiwarka

Wyszukiwarka

Wspomaganie rozwoju dziecka autystycznego w przedszkolu

  WSPOMAGANIE ROZWOJU DZIECKA AUTYSTYCZNEGO W PRZEDSZKOLU 

 Autyzm to zaburzenie rozwojowe, które pojawia się we wczesnym dzieciństwie, zwykle przed upływem 3 roku życia. Występuje u 15-ga dzieci na 10 000 urodzeń, zdecydowanie częściej u chłopców niż u dziewczynek. W niektórych przypadkach autyzm ujawnia się już u dzieci w wieku niemowlęcym. Dzieci te nie nawiązują kontaktu wzrokowego, nie odwzajemniają uśmiechu, bronią się przed dotykiem, nie lubią przytulać się do osób bliskich, często wpatrują się w przestrzeń. U większości dzieci dotkniętych autyzmem problem staje się widoczny około drugiego roku życia dziecka, gdy ujawniają się zaburzenia mowy, brak umiejętności zabawy, nawiązywania kontaktów społecznych.

    Różnice miedzy dziećmi autystycznymi są ogromne. Niektóre, z mniejszym stopniem autyzmu, mogą okazywać tylko niewielkie opóźnienie mowy i większe problemy w kontaktach ze środowiskiem. Mogą mieć przeciętnie lub ponadprzeciętnie rozwiniętą mowę, lecz maja kłopoty z wyobraźnią, lub ze współuczestniczeniem w grze z rówieśnikami. Inne dzieci, z większym stopniem autyzmu, mogą potrzebować pomocy w codziennym funkcjonowaniu,  jak przejście przez ulicę lub zrobienie zakupów. W przeciwieństwie do ogólnej opinii, wiele dzieci i dorosłych z autyzmem utrzymuje kontakt wzrokowy, okazuje uczucia, uśmiecha się i śmieje oraz okazuje całą gamę innych emocji, ale w różnym stopniu. Tak jak inne dzieci chorzy reagują pozytywnie lub negatywnie na środowisko. Autyzm może oddziaływać na to jak reagują i utrudnić im kontrolowanie ciała i umysłu. Choroba z czasem może zmienić się lub nawet ustąpić. Jakkolwiek nikt nie może przewidzieć przyszłości to są osoby autystyczne, które prowadzą samodzielne życie. Są też tacy, którzy będą zawsze zależni od rodziny i placówek specjalistycznych.

 

                                             

Wskazania do pracy z dzieckiem:

-intensywna praca nad rozwojem umiejętności dnia codziennego przez naśladowanie;

- wdrażanie do większej samodzielności w zakresie czynności samoobsługowych;

- ukazywanie związku między nabywanymi umiejętnościami a ich znaczeniem poprzez wykorzystanie ich w konkretnych codziennych sytuacjach;

- konsekwentne wymaganie od dziecka spełniania poleceń, nie wyręczanie go w działaniu;

- usprawnianie umiejętności koncentracji uwagi;

- wydłużanie czasu koncentracji uwagi;

- poszerzanie zestawu ćwiczeń o zabawy ruchowe, muzyczno-ruchowe oraz wzbogacanie zestawu pomocy dydaktycznych o nowe atrakcyjne i nieznane dziecku;

- stymulacja polisensoryczna ze szczególnym zwróceniem uwagi na wzrok;

- somatognozja: kształtowanie poczucia schematu własnego ciała i orientacji w przestrzeni (duży nacisk na naśladowanie ruchów, mowy, z czasem: nazywanie, wskazywanie, rozpoznawanie);

- uczestnictwo w terapiach Weroniki Sherborn, Metodzie Dobrego Startu, Knillów z elementami stymulacji zmysłów;

-  terapia logopedyczna;

- przerywanie stereotypowych zabaw;

- ćwiczenia relaksacyjne.

Głównym celem edukacji dziecka z zaburzeniami autystycznymi jest rozwijanie jego autonomii, jego personalizacja i socjalizacja, a także - w ramach posiadanych przez niego realnych możliwości - wyposażenie w takie umiejętności i wiadomości aby :

  • mógł porozumiewać się z otoczeniem w jak najpełniejszy dla siebie sposób, werbalnie lub pozawerbalnie,
  • zdobył maksymalną niezależność życiową w zakresie zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych,
  • był zaradny w życiu codziennym adekwatnie do własnego, indywidualnego poziomu sprawności i umiejętności oraz miał poczucie sprawczości,
  • mógł uczestniczyć w różnych formach życia społecznego, znając i przestrzegając ogólnie przyjętych norm, zachowując przy tym prawo do swojej inności.

Wskazania do pracy z dzieckiem autystycznym w przedszkolu:

1. Każde zajęcia powinny przebiegać wg. stałego schematu (potrzeba niezmienności).

Im mniej się dzieje, ale tak samo, tym lepiej funkcjonują autystycy.

2. Należy jasno, konkretnie, zwięźle formułować polecenia (nieraz trzeba powtórzyć polecenie nawet kilka razy i podejść indywidualnie do dziecka).

3. Należy unikać potoku mowy (obszernego omawiania), ze względu na trudności z selekcją informacji; podać, co jest ważne, a co mniej ważne.

4. Do tych dzieci szybciej dochodzi informacja pisana, wiec jak najwięcej należy używać informacji i poleceń na piśmie.

5. Przy odpowiedziach dziecka nieraz trzeba podpowiedzieć pierwsze słowo.

6. Dziecko autystyczne nie powinno ani na moment pozostawać bez jasno sformułowanego zadania, w przeciwnym razie wystąpić może mówienie do siebie lub inne dziwne zachowania czy stereotypie. W przypadku echolalii (powtarzanie usłyszanych słów bezpośrednio po ich usłyszeniu) można zwrócić uwagę dziecku umownym gestem (np. pokazując na buzię), oznaczającym, że ma być cicho. (Należy jak najczęściej używać tego gestu, aby był on rozpoznawalny i zrozumiały dla dziecka).

7. W przypadku zmęczenia, niechęci do pracy, złego zachowania, zaleca się odpoczynek dla dziecka w kąciku wyciszenia, który jest w sali.

8. W przypadku niewłaściwej reakcji dziecka, odnośnie jakiejś sytuacji np. głośnego krzyku lub ciągłego śmiechu nie należy krzyczeć, ani krytykować dziecka lecz konkretnie powiedzieć co ma zrobić (gdy dziecko autystyczne ma problemy z wyrażaniem swoich emocji i odczytywaniem czyichś emocji i nie powinno być za to karane).

W związku z powyższym do zadań przedszkola należy :

1. Tworzenie właściwych warunków, niezbędnych do zapewnienia  komfortu psychicznego, poczucia bezpieczeństwa i akceptacji, nawiązanie pozytywnego kontaktu emocjonalnego nauczyciela z dzieckiem.

2. Rozwijanie motywacji do porozumiewania się z drugą osobą, komunikowania potrzeb i stanów emocjonalnych.

3. Tworzenie sytuacji edukacyjnych i wykorzystywanie sytuacji życiowych do rozwijania umiejętności komunikacyjnych dziecka.

4. Wdrażanie do samodzielnego wykonywania czynności związanych z samoobsługą, umożliwianie doznawania satysfakcji z osiąganej niezależności.

5. Konstruowanie sytuacji wychowawczych umożliwiających doświadczanie relacji społecznych.

6. Uczenie zasad współistnienia społecznego oraz kształtowanie umiejętności radzenia sobie w różnych sytuacjach społecznych.

7. Stwarzanie sytuacji sprzyjających poznawaniu otoczenia, w którym przebywa dziecko.

8. Wspieranie rozwoju sprawności psychofizycznej, prowadzenie zajęć niezbędnych do rozwoju psychoruchowego.

 Metody terapii dzieci autystycznych stosowane w codziennej pracy:

  1. Metoda wymuszonego kontaktu – „Holding” – Została opracowana i wprowadzona do terapii przez dr Marthę Welch w Mothering Center w Greenwich – USA. Metoda ta opiera się na założeniu, że jedną z podstawowych przyczyn autyzmu jest brak poczucia bezpieczeństwa dziecka w jego relacji z matką. Terapia holdingu polega na przytulaniu dziecka przez matkę – nawet wbrew jego woli, często przy gwałtownym oporze. Jednym z celów tej metody jest przeciwdziałanie stereotypowej autosymulacji – trzepotanie palcami, ślinienie, gryzienie. Drugim celem jest odreagowanie lękotwórczych sytuacji. Zachęca się dziecko, aby się wypłakało, wykrzyczało. Matka w takiej sytuacji przytula dziecko, dając mu poczucie bezpieczeństwa. W ostatnim etapie terapii opór dziecka jest wyczerpany, mięśnie i oddech rozluźniony. Dziecko przytula się do matki, nawiązuje kontakt wzrokowy, dotyka jej po twarzy, jest przygotowane do nauki.
  2. Metoda dobrego startu - jest jedną z metod terapii psychomotorycznej, która opiera się na prawie E. Dupre, mówiącym o jedności psychiki i motoryki. Metoda dobrego startu ( MDS ) została opracowana przez M.Bogdanowicz pod koniec lat sześćdziesiątych. Inspiracją do powstania MDS była francuska metoda Le Bon Depart. Głównym celem MDS jest usprawnianie i harmonizowanie współdziałania motoryki i psychiki przez korekcję i kompensację zaburzonych funkcji. W metodzie tej usprawniane są funkcje : słuchowe, wzrokowe, dotykowo – kinestetyczno – ruchowe oraz wzrasta ich integracja. Stosowana dotychczas MDS okazała swą szczególną przydatność w wyrównywaniu dysharmonii u dzieci z „ryzyka dysleksji” i dzieci ze specyficznymi trudnościami w czytaniu i pisaniu. Podjęte w ostatnich latach próby dostosowania MDS do pracy z dziećmi upośledzonymi umysłowo autystycznymi – ukazały również efektywność tej metody. Czas trwania zajęć modyfikowany jest w zależności od potrzeb i samopoczucia dzieci uczestniczących w terapii, jednak nie jest krótszy niż 30 i nie przekracza 45 minut. W terapii uczestniczy dziecko zawsze z rodzicem lub opiekunem. Do każdych zajęć przygotowane zostają pomoce np: tablica ze słowami piosenki, ilustracja do treści piosenki, przedmioty ilustrujące treść piosenki, woreczki z gorczycą oraz inne pomoce do wystukiwania rytmu piosenki, karty pracy, przybory do pisania. Zajęcia w metodzie dobrego startu przebiegają zawsze według stałego schematu:

1. Zajęcia wprowadzające.

2. Zajęcia właściwe.

3. Zajęcia końcowe.

Zasadniczą częścią są ćwiczenia właściwe, w których wyróżnione są:

- ćwiczenia ruchowe,

- ćwiczenia ruchowo-słuchowe,

- ćwiczenia ruchowo-słuchowo-wzrokowe.

3.    Metoda Weroniki Sherborne - została opracowana przez fizjoterapeutkę Weronikę Sherborne w Anglii. Głównym założeniem tej metody jest posługiwanie się ruchem jako narzędziem we wspomaganiu rozwoju psychoruchowego dziecka i w terapii zaburzeń rozwoju.Cele ćwiczeń Ruchu Rozwijającego to: poznanie własnego ciała, kształtowanie związku jednostki z otoczeniem fizycznym, współdziałanie w grupie, bycie twórczym i zaangażowanym, wspomaganie emocjonalnego rozwoju dziecka, rozwijanie świadomości schematu i integrowania poszczególnych jego części, rozwijanie orientacji przestrzennej, wspomaganie poczucia bezpieczeństwa, zaufania, pewności siebie, wiary we własne siły i możliwości, kształtowanie pozytywnych relacji z otoczeniem.

W. Sherborne wyróżniła następujące grupy ćwiczeń, wspomagające rozwój dziecka:

- ćwiczenia prowadzące do poznania własnego ciała, np. czołganie, wykonywanie różnych ruchów podczas leżenia, siedzenie,

- ćwiczenia pomagające zdobyć pewność siebie i poczucie bezpieczeństwa w kontakcie z innymi osobami, np. "tunel" - dziecko przechodzi pod tunelem, który tworzą inne osoby,

- ćwiczenia ułatwiające nawiązywanie kontaktu i współpracy z partnerem i grupą, np. przeciąganie, kołysanie się z partnerem, dziecko zwija się w kłębek, a współćwiczący stara się rozwiązać "paczkę",

- ćwiczenia twórcze – rozwijanie aspektów ruchu proponowanych przez członków grupy.

4.    Metoda integracji sensorycznej - Należy traktować ją jako terapię podstawową, która przygotowuje dziecko w uczeniu się i pomaga złagodzić określone zaburzenia w przetwarzaniu danych percepcyjnych. Terapię tę należy wkomponować w całościową koncepcję pomocy dzieciom autystycznym. Celem tej terapii jest oddziaływanie na zaburzone sfery, a nie edukacja dziecka. Dziecko musi być "samo swoim terapeutą" - aktywne, wybierające to co mu sprawia przyjemność lub czego potrzebuje. Terapeuta jest narzędziem w rękach dziecka, wcześniej musi na sobie wszystkiego doświadczyć, następnie na dziecku poćwiczyć naciąganie, uciskanie, siłę uderzeń bodźca, pamiętając o tym, że tylko przyjemne bodźce zostaną zintegrowane przez układ nerwowy. Techniki stosowane w tej terapii hamują lub pobudzają nadwrażliwość lub niedowrażliwość dziecka.

5.    Terapia behawioralna - Zapoczątkowanie teorii behawioralnej w terapii zaburzeń autystycznych zapoczątkował C.B. Ferster w latach sześćdziesiątych. Wysunął on hipotezę, że podstawowym problemem dzieci autystycznych są deficyty w uczeniu się. Uważał, że przyczyną powstania tych deficytów są nieprawidłowości w postawach rodziców. Ten pogląd już się zdezaktualizował, ale zasługą Ferstera pozostało ukazanie możliwości zastosowania teorii uczenia się w terapii dzieci autystycznych oraz zapoczątkowanie szeregu badań nad uczeniem się bardziej złożonych czynności. Później Lovaas i Smith sformułowali tezy, które leżą u podstaw zbudowanej przez nich teorii autyzmu i wypływających z niej metod terapii:

1. Ogólne prawa uczenia się trafnie wyjaśniają zachowania dzieci autystycznych i stanowią podstawę dla terapii behawioralnej.

2. U dzieci autystycznych występuje wiele odrębnych deficytów behawioralnych, a nie jeden centralny deficyt, którego skorygowanie prowadziłoby do ogólnej poprawy funkcjonowania.

3. Dzieci autystyczne mają zdolność uczenia się tak jak inni ludzie, jeżeli proces ten przebiega w specjalnie dla nich przystosowanym środowisku.

4. Gorsze funkcjonowanie dzieci autystycznych w normalnym środowisku niż w środowisku specjalnym wskazuje na niedopasowanie pomiędzy ich układem nerwowym a normalnym środowiskiem.

Głównymi celami terapii behawioralnej są: zwiększenie ilości zachowań, które są deficytowe, redukowanie zachowań niepożądanych oraz generalizowanie i utrzymywanie efektów terapii.

6. Metoda Knillów – Metoda Aktywności –Została ona stworzona przez małżeństwo Marianna i Christophera Knillów. Metoda ta polega na wykonywaniu specjalnie dobranych zestawów ćwiczeń do akompaniamentu muzyki. Pomaga dzieciom z autyzmem w zdobywaniu świadomości własnego ciała – w odczuwaniu części ciała, nauce ruchów celowych, w nauce naśladownictwa. Ma wpływ na rozwijanie i poprawę kontaktu wzrokowego oraz poprawę kontaktu z drugim człowiekiem. Zastosowanie w tej metodzie muzyki, ram czasowych i stałych aktywności daje dzieciom poczucie przewidywalności i bezpieczeństwa.

Program Aktywności składa się z 6 części:

- Programu Wprowadzającego;

- Programu Specjalnego dla dzieci ze znaczną niepełnosprawnością ruchową;

- Programu Pierwszego, koncentrującego się na ćwiczeniach górnej partii ciała;

- Programu drugiego, koncentrującego się na ćwiczeniach dolnej partii ciała;

- Programu Trzeciego wymagającego od uczestnika większej sprawności i koordynacji ruchowej, a także uwagi;

- Programu Czwartego-najtrudniejszego-gdzie dużą rolę odgrywa już własna inicjatywa dziecka (np. taniec).

7.            Hipoterapia – Metoda ta jest coraz bardziej popularna wśród metod stosowanych w terapii dzieci z autyzmem. Hipoterapia obejmuje wszystkie działania mające na celu przywracanie zdrowia i sprawności poprzez wykorzystanie kontaktu z koniem oraz jazdy konnej. Zajęcia na koniu są źródłem licznych bodźców równoważnych, usprawniają pracę organów wewnętrznych i pobudzają zmysły. I tak na przykład ruch stymuluje zmysł równowagi i wzroku; sierść i włosy z grzywy oraz ogona pobudzają czucie i odczuwanie temperatury; zapach pobudza węch, a słuch jest pobudzany przez głosy z otoczenia i odgłosy wydawane przez konia. Terapeutyczna jazda konna przynosi dzieciom z autyzmem wiele korzyści. Nabierają ona pewności siebie, zyskują szansę na zdobywanie nowych doświadczeń i ćwiczenie umiejętności w nowym, ciekawym środowisku.

Wczesne metody terapii i rehabilitacji dają osobom z autyzmem szansą na rozwój i edukację pod warunkiem zapewnienia fachowej i intensywnej opieki. Terapeuci i rodzice powinni być otwarci na nowe metody terapii, w miarę jak stają się one dostępne. Należy pamiętać, że to, co jest korzystne dla jednego dziecka, może nie być wskazane dla drugiego. Decyzje odnośnie rodzaju terapii należy podejmować indywidualnie.

PRZYKŁADY ZABAW Z DZIEĆMI AUTYSTYCZNYMI W  TERAPII PEDAGOGICZNEJ:

1.Przywitanie.

Dziecko kładzie na głowę woreczek wypełniony materiałem sypkim. Skinieniem głowy dziecko wyraża gest powitania tak, aby woreczek spadł na podłogę. Zabawę powtarzamy do chwili, aż dziecko samodzielnie wykona gest powitania.

2. Zabawa ruchowa "Zajączki".

"O jak przyjemnie i jak wesoło w zajączki bawić się,się, się,

raz nóżką jedną  /tupiemy jedną nogą/, raz nóżką drugą / tupiemy drugą nogą/,

skaczemy do przodu, do tyłu, i w górę raz, dwa trzy.

3. Zabawa - "Duzi, mali".

Dzieci pokazują jakie są małe - kucają, duże - stają na palcach i próbują sięgnąć dłońmi jak najwyżej.

4. Chodzenie po wyznaczonej linii bądź równoważni.

5. Zabawa w "Lustro".

Dziecko wykonyje te same ruchy, które pokazuje nauczyciel.

6. Rozkładamy na podłodze duży arkusz papieru. Układamy dziecko na papierze i obrysowujemy jego ciało grubym flamastrem. Podczas obrysowaywania komentujemy, jaką część ciała obrysowujemy w danej chwili. Następnie dziecko nakleja części twarzy /wcześniej przygotowane/ i koloruje wybrane części ciała.

7. Zabawy paluszkowe.

SROCZKA – Sroczka kaszkę gotowała- zakreślamy kółeczka w półotwartej dłoni dziecka

Temu dała- na łyżeczce- chwytamy czubek małego palca,

Temu dała- na miseczce- chwytamy czubek serdecznego palca,

Temu dała – na spodeczku- chwytamy czubek dużego palca,

Temu dała- w garnuszeczku- chwytamy czubek palca wskazującego

A dlatego? Nic nie miała, frr!!!- po więcej poleciała- chwytamy i odzywamy się od czubka kciuka udając „odfrunięcie”

IDZIE MYSZKA – Idzie myszka do braciszka- idziemy dwoma palcami: wskazującym i wielkim po ramieniu dziecka w kierunku szyi. Tu się skryła – wsuwamy palce za kołnierz.

RODZINA

Ten pierwszy to nasz dziadziuś- chwytamy kciuk dziecka

A obok babunia- prostujemy palec wskazujący dziecka,

Największy to tatuś – wielki palec,

A przy nim mamusia- serdeczny palec,

A to jest chłopczyk mały- mały palec

A to twoja rączka cała- podnosimy rękę dziecka do góry




mgr Elżbieta Wencel  - pedagog projektu "Mały człowiek - wielkie nadzieje na lepszą przyszłość"

Galeria